Zapis pozbawiający spadku i inne rodzaje testamentów

Czytaj dalej
Fot. pixabay.com
Andrzej Gębarowski

Zapis pozbawiający spadku i inne rodzaje testamentów

Andrzej Gębarowski

Możliwe jest ustne wyrażenie swojej ostatniej woli, ale w obecności co najmniej trzech świadków

Wcześniej, dopóki testator żyje, jego zapisana w testamencie ostatnia wola nie nakłada na niego żadnych obowiązków ani w żadnym stopniu go nie wiąże. Oznacza to m.in., że w każdej chwili można napisać całkowicie nowy testament. Jeśli będzie widniała na nim późniejsza data, to właśnie on będzie wzięty przez sąd pod uwagę, a nie te wcześniejsze - nawet, jeśli gdzieś się zachowają. Dotyczy to zarówno testamentu zwykłego, jak i notarialnego, choć ten ostatni wiąże się z opłatą i nie opłaca się go zmieniać zbyt często.

Kilka testamentów

Czy można sporządzić kilka testamentów? Okazuje się, że polskie prawo dopuszcza taką możliwość. W takiej sytuacji ważna jest ich treść - czy uzupełniają się, czy pozostają w sprzeczności ze sobą. W pierwszym przypadku nic nie stoi na przeszkodzie, żeby oba testamenty były jednakowo ważne i tak samo skuteczne. W drugim przypadku sąd powinien ustalić, który z testamentów został później sporządzony. Odwołaniu ulegają wtedy postanowienia wcześniejszego testamentu, sprzeczne z postanowieniami późniejszego.

Testament negatywny

W polskim prawie spadkowym istnieje także możliwość sporządzenia tzw. testamentu negatywnego. Rozumie się przez to testament, w którym spadkodawca wskazuje, iż nie życzy sobie, aby określona osoba została jego spadkobiercą, wyłączając ją w ten sposób z dziedziczenia ustawowego. Takie wyłączenie nie oznacza jednak pozbawienia prawa do zachowku i tym właśnie różni się od wydziedziczenia, które - o ile zostało uwzględnione przez sąd - pozbawia zarówno prawa do spadku, jak i do zachowku.

Dziedziczenie na podstawie testamentu oraz ustawy

Dość często zdarzają się sytuacje, gdy postanowienia testamentu nie obejmują całości majątku spadkodawcy. Może to dotyczyć zarówno konkretnych przedmiotów, jak i określenia udziału w masie spadkowej. Nie uwzględniona w testamencie część spadku podlega wtedy regułom dziedziczenia ustawowego.

Załóżmy przykładowo, że spadkodawca, który był wdowcem, miał jedno dziecko. W testamencie, który pozostawił, figuruje jednak tylko brat zmarłego. Został on obdarowany większością masy spadkowej w wysokości dwóch trzecich majątku. Co pozostaje dziecku? Pozostaje mu dziedziczenie ustawowe pozostałego majątku (jednej trzeciej) oraz... domaganie się rekompensaty. Przy czym rekompensata ta powinna być równa różnicy pomiędzy wysokością zachowku a wartością przypadającej mu ustawowej części spadku. Pamiętając, że brat w ogóle nie dziedziczy z mocy ustawy, uświadomimy sobie, że dziecku (o ile jest pełnoletnie) należałby się zachowek w wysokości połowy z całości majątku! A zatem może się ono domagać rekompensaty w wysokości różnicy pomiędzy 1/2 a 1/3 spadku, czyli 1/6 schedy po zmarłym.

Testament windykacyjny

Istnieje możliwość zawarcia w testamencie notarialnym postanowienia spadkodawcy, iż dana osoba nabędzie określony przedmiot z chwilą otwarcia spadku, bez żadnej prawnej mitręgi. Jest to tzw. zapis windykacyjny. Jeśli przedmiotem zapisu będzie dom lub samochód, przypadnie on spadkobiercy natychmiast po śmierci spadkodawcy.

Zanim wprowadzono zapis windykacyjny do polskiego prawa spadkowego, nie było możliwe bezpośrednie zapisanie jakiegoś przedmiotu materialnego; zapis zwykły przewiduje jedynie podanie udziału w spadku, zaś dopiero sąd może zamienić ten udział w konkretne dobro.

Testament ustny

Ściślej biorąc, jest to oświadczenie ostatniej woli, które należy złożyć w obecności co najmniej trzech świadków. Następnie jeden ze świadków lub ewentualnie osoba trzecia spisuje oświadczenie. Musi to nastąpić przed upływem roku od złożenia ustnego oświadczenia, muszą być też podane miejsce i data przedstawienia ostatniej woli. Pismo podpisuje spadkodawca i co najmniej dwaj świadkowie.

Można także w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku, czyli od chwili śmierci spadkodawcy, potwierdzić jego ostatnią wolę przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Sąd może poprzestać na zeznaniach dwóch świadków, jeżeli przesłuchanie trzeciego nie jest możliwe. Dla potwierdzenia treści takiego testamentu nie jest więc potrzebny podpis spadkodawcy.

Testament ustny jest zarezerwowany głównie na wypadek dramatycznego zdarzenia czy nagłej sytuacji, gdy np. spadkodawca ciężko zachoruje - wszelkie formalności można będzie dopełnić później.

Andrzej Gębarowski

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

plus.dzienniklodzki.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2019 Polska Press Sp. z o.o.